Ասոցացվեք на здоровье !!!

Մի քանի հարյուր տարի առաջ Ռենե Դեկարտն ասել է` Գիտելիքը ուժ է...

Եթե գիտելիքը ուժ է, ապա տգիտությունը` թուլություն.

Հիմա ինչ կապ ունի սա Մաքսային միության հետ.Հայաստանը ուր էլ մտնի, ռուսական ազդեցությունը չի կարող մեծ լինել, ինչու՞, նրանք մեզ չեն ճանաչում, չունեն գիտելիք, թե ինչ է Հայաստանը.

Ռուսները Հայաստանը միշտ տեսել են որպես տարածք, որտեղ ապրում են անգրագետ մարդիկ, լսելով Հայաստան` առաջինը, ինչ մտածում են` Հարավային Կովկաս, նրանք նույնիսկ չգիտեն, որ Հայաստանը Հարավային Կովկաս էր Խորհրդային Միության կազմում, իսկ հիմա` ոչ.

Եթե գիտելիքը ուժ է, ապա տգիտությունը` թուլություն.

Ռուսները ելնում են այն Հայաստանից, որը տեսել են իրենց կազմում, այլ Հայաստան նրանք չեն պատկերացնում.անկախության տարիները փոխել են Հայաստանը, մենք Հարավային Կովկաս չենք, մենք այն մարդկանց հայրենիքն ենք, ովքեր ապրում են Արգենտինայից մինչև Ճապոնիա, Նոր Զելանդիայից մինչև Կանադա.

Եթե գիտելիքը ուժ է, ապա տգիտությունը` թուլություն.

Հայաստանը անգրագետների մարզ չէ, ինչպես կարծում են Մոսկվայում, Հայաստանում ամեն քայլափոխի նկատելի են սփյուռքի հետքեր, ճանապարհի շինարարության հովանավորներ, թե Գաֆեսջյան թանգարան, Վիլյամ Սարոյանի արձան, թե փողոցում զբոսնող սիրիահայեր, այ սա ռուսները չգիտեն, նրանք չեն ճանաչում Հայաստանի էությունը, հետևաբար գաղափար չունեն, թե ինչ է միանում Մաքսային միությանը.

Եթե գիտելիքը ուժ է, ապա տգիտությունը` թուլություն.

Փորձը ցույց է տվել, որ ժամանակը, ցավոք, միայն առաջ է գնում, լինում է, որ այն արագանում է, բայց միևնույնն է` դեպի առաջ. Կայսրությունների դարն այլևս հետ չի կարող գալ, հետևաբար նայել Հայաստանին որպես տարածք, նշանակում է պարտվել ի սկզբանե.

Ռուսները չգիտեն, թե ինչ է հայկական լոբբին ԱՄՆ կոնգրեսում, չգիտեն, որ վերջերս Ամստերդամի ամենահին կամուրջներից մեկը կոչվել է հայկական, չգիտեն, որ Մալայզիայում կա հայկական փողոց, իրենք դա ի վիճակի չեն ընկալել, հետևաբար ի վիճակի չեն հաստատել իրենց ազդեցությունը: Հայաստանը Ռուսաստան չէ, Հայաստանի տարածքը Հայաստանի մի մասն է միայն, ստացվում է, որ, եթե ավելացնում ես ազդեցությունը Հայաստանի Հանրապետության վրա, ամրանում ես միայն Հայաստանի մի մասում, բայց չես էլ դա գիտակցում, քանի որ...

Եթե գիտելիքը ուժ է, ապա տգիտությունը` թուլություն.

P.S. Հիմա, եթե ռուսները մեր անվտանգությունն են պաշտպանում, մեծ հաշվով շահում ենք միայն մենք, որովհետև դրա դիմաց նրանք ստանում են Հայաստանի մի մասը` կարծելով, թե այն ամբողջն է, ու լավ է, որ նրանք չգիտեն, լավ է, որ մեզ վերաբերում են որպես կովկասցիների, լավ է, որ չեն հասկանում, որ հայերը ապրում են նաև Հարավային Հիմալայներում ու Հարավային Անդերում, թող չիմանան էլ..., իսկ Եվրոպայում գիտեն, Եվրոպայում են կամուրջը վերանվանում, հետևաբար, Ասոցացման համաձայնագիրը կարելի է և պետք է ստորագրել, պետք է որքան մեզ, այնքան էլ Եվրոպային, որովհետև ապագան տարածքների մեջ չէ.

ԱՄՆ պատերազմները աշխարհագրական չեն.Օբաման չի մտնում Սիրիա.

Ինչո՞ւ է ԱՄՆ-ն այդքան ուզում հարվածել Սիրիային:  Հիմնավորումը կարծես ծաղրանք է, ի վերջո աշխարհում ոչ ոք երբեք չի իմանա, թե իրականում ով է կիրառել քիմիական զենք` բանակը, թե ապսամբները, ինչ ապացույց էլ որ հայտնվի, ոչ մեկի կարծիքը չի փոխվելու, ում կհամոզեն, որ ԱՄՆ ճիշտ է, համոզել են դեռ վաղուց, Իրաքից էլ առաջ, իսկ ով հակառակ կարծիքն ունի, ոչ մի ապացույց ոչինչ չի փոխի. Հիմա ինչու է աշխարհի կեսի զայրույթն ու հակակրանքը առաջացնելու գնով Օբաման այդքան ցանկանում հարվածել Սիրիային.

Պատճառների խճանկարը շատ մեծ է, ինչ էլ որ ասվի, լինելու է դրա մի փոքր մասը, օրինակ` 2011-ին դուրս եկան Իրաքից, 2014-ին դուրս են գալու Աֆղանստանից, անդադար պատերազմ վարող երկրին նոր պատերազմ է պետք, կամ դրանով կթուլացնեն Իրանին, դուրս կմղեն Ռուսաստանին, հեռանկարում կազդեն Չինաստանի վրա և այլն.նման փաստարկները շատ են, բոլորն էլ հիմնավոր, բայց միայն դա չէ.

Ինչո՞ւ են ԱՄՆ նախագահներն առ այսօր հումանիտար նպատակներով երկրի երեսից երկրներ ջնջում` տեսնելով աշխարհի առնվազն կեսի բացասական արձագանքը.աշխարհաքաղաքական ո՞ր նպատակի համար են գնում նման զոհողության.

Դեմոկրատիայի անունից խոսելն իրականում ցինիզմ չէ.ԱՄՆ-ն չէր դառնա աշխարհի ամենահզոր երկիրը, եթե ժամանակին Գերմանիայից չտաներ և՛ Էյնշտեյնին, և՛ Հիտլերի համար աշխատող ու նրա հայացքները կիսող նացիստ, բայց տաղանդավոր ինժեներներին, որոնք ի վերջո  ամերիկացուն տեղափոխեցին Լուսին.

Հրեա և նացիստ` երկուսն էլ նույն իրավունքներով հայտնվեցին ԱՄՆ-ում, մարդու իրավունք կոչվածն այս դեպքում աշխատեց, ոչ ոք չի կարող ժխտել, որ աշխարհի լավագույն համալսարանների քանակով ԱՄՆ-ին ոչ մի երկիր չի կարող հավասարվել. Դա նույնպես տեղի է ունեցել, քանի որ աշխատել է մարդու իրավունքն ու դեմոկրատիան.

Հիմա, ինչ կապ ունի սա Սիրիայի հետ. ԱՄՆ-ի համար այս դեպքում էական չէ, թե ով է ում կոտորում, խնդիրն այն է, որ երկու տարի աշխարհը տեսնում է, թե ինչ է այնտեղ կատարվում, ու ոչ ոք ոչինչ անել չի կարող. Այս դեպքում մեր օրերի Էյշտեյներն ու տաղանդավորները /թեկուզ նացիստ, դա կարևոր չէ/ չգիտեն, կա արդյոք այն երկիրը, որտեղ մարդը կարող է գտնել իր հանգիստը, ինչպես ԱՄՆ անկախության հռչակագրում է ասվում «ձգտել երջանկության»` առանց սուբյեկտիվ հայացքների ու ազգային, կրոնական պատկանելության.

Հենց այս կասկածն է վտանգավոր, այնքան, որ Օբաման իրեն պախարակելու գնով պատրաստ է ամեն ինչ անել. Թե չէ, ով է տասը, քսան տարի հետո աշխարհի առաջին տեղերում պահելու իրենց համալսարանները.

Հենրի Քիսսինջերը պնդում է, որ պետք է ամերիկյան համակարգը ոչ թե պարտադրել, այլ դարձնել գրավիչ, այս գաղափարը Հարվարդի համալսարանի պրոֆեսոր Ջոսեֆ Նայը ձևակերպեց որպես «Փափուկ ուժ»/Soft power/, որի իմաստն էլ հենց դա է, առանց կռվի համոզել, որ դու ես «լույսը» ու պետք է անել այն, ինչ կասվի այնտեղից.

Հիմա ինչպես համոզել աշխարհին, որ ձգտեն դեպի քեզ, եթե ոչինչ չես կարող անել այնտեղ, որտեղ մարդկանց կոտորում են.ամեն երկրում ապրող տաղանդավոր, բայց չկռվող մարդիկ, իրենց մոտ պատերազմի դեպքում հույսով ո՞ւր պետք է նայեն.եթե ոչինչ չանես Սիրիայում, դեպի քեզ հաստատ չեն նայի.

P.S. Հիմա էլ հարցը մտնում է Կոնգրես, իսկ այնտեղ «Լոբբիկռիվ» է սպասվում` ռազմական, հրեական ու հազար ու մի այլ լոբբիների, այս առիթով ճիշտ կլիներ, որ քննարկումներում ակտիվ լինի նաև հայկականը` փորձելով ազդել հարվածների վրա, որ գոնե Հալեպի հայկական շրջանների վրա ռումբեր չգցեն.

Դմբոներին հասկանալ է պետք

Երբ արաբական երկրներում շղթայական հեղափոխություններ սկսվեցին, ամբողջ աշխարհը խոսեց սոցցանցերի, մասնավորապես facebook-ի հեղափոխակերտ դերի մասին: Սոցցանցի ազդեցությունը հիմնականում բացատրում էին մարդկանց խմբեր մոբիլիզացնելու տեխնիկական հնարավորությամբ, բայց շատ քչերը փորձեցին գտնել կապի նորագույն հնարավորության և հեղափոխության միջև իրական կապը:

Facebook-ը հեղափոխություն կազմակերպելու գործիք լինել չի կարող, դա մի դաշտ է, որը հնարավորություն է տալիս ցանկացած մարդուն իրեն ցույց տալ այնպես, ինչպես նա կցանկանա, որ մյուսները տեսնեն, սրանով ցանցի տեխնիկական հնարավորություններն ավարտվում են: Բայց հենց այստեղ է սկսվում ցանցի ֆենոմենալ ազդեցությունը հասարակական տեղաշարժերի վրա: Տեսնելով, թե որքան շատ ու տարբեր են կայանալու, կյանքը «սպառելու» հնարավորությունները, երիտասարդ ու անփորձ մարդիկ կտրվում են իրականությունից, ոչ ոք ցանցում իրեն չի ներկայացնում որպես անհաջողակ, բոլորը ստեղծում են իրենց դրական կերպարը, ցույց են տալիս միայն իրենց ապրելակերպի ճշմարտացիությունը` չխոսելով դժվարությունների մասին:

Արդյունքում ամբողջ աշխարհում միգրացիոն հոսքերն աճում են, դժբախտ մարդկանց քանակն ավելանում է, քանի որ մարդիկ «գնում» են իրենց տեսած ապրելակերպի հետևից, հաճախ միաժամանակ փորձելով ապրել մի քանի կյանքով: Նույնիսկ եթե գնալ և տեսնել, որ ցանցում քո տեսած կյանքն իրականում այդքան էլ լավը չէ, նշանակում է հիասթափվել ու ստանալ ծանր հարված, չգնալու դեպքում արդյունքը նույնն է.

Հետևանքներն ուղղակի ազդում են երիտասարդների գործողությունների վրա, մարդիկ սկսում են կայանալ շատ ավելի ուշ, ապրելակերպերի քանակն ավելացել է, ընտրություն կատարելու ժամկետն էլ, հետևաբար, ուշացել: Ուշ կայանալու հետևանքը ավելացնում է ինքն իրեն փնտրող մարդկանց քանակը, ապրելակերպի փնտրտուքը ստիպում է հեռու մնալ պատասխանատվությունից, ընտանիք կազմելուց, երեխա ունենալուց:

Facebook-ում տեսնելով նոր հնարավորություններ, մարդիկ փորձում են հասնել դրան, բայց ճանապարհին հանդիպում են խոչընդոտներ, որոնց մասին ցանցում չես տեսնի, ճանապարհի նկարագրություն չկա, կա միայն արդյունքը, հետևաբար մեծանում է այն մարդկանց թիվը, որոնք այդ ճանապարհի խնդիրների համար սկսում են մեղավորներ փնտրել: Ավելի լավ մեղավոր, քան պետական կիսախորհրդային համակարգը, չկա, քանի որ պետությունն ամեն տեղ է, վիզա ստանալուց մինչև դեկանատ, պետությունը արձագանքում դանդաղ, համակարգը չի կարող ընկալել առանց պատասխանատվության իրավունքի յուրացում, առանց պայմանների պահանջների կատարում, առանց աշխատանքի վարձատրություն, իսկ սոցցանցերը «մեր ընկերներն են», քանի որ այնտեղ հեշտ է, դրանք տալիս են միայն արդյունքը: Ստեղծվում է պետության պահանջատիրական կերպար: Հենց սա է դրդում ամենատարբեր իռացիոնալ գործողությունների, դառնում ազատությունը սանձարձակությունից չտարբերելու պատճառ: Ցանկացած երկրում ցանկացած իշխանություն վատն է, բայց սոցցանցերը դրանք ավելի վատն են դարձնում:

Ապրիլի 9-ին ոստիկանապետ Վլադիմիր Գասպարյանի որոշումները, գործողություններն ու երիտասարդ լրագրողին «հոգիս» և «դմբո» անվանելը մեծ հույս է ներշնչում: Գերնյարդային ու նուրբ խնդրին այդպիսի մոտեցումը հիրավի ողջունելի է: Դմբո լինելու տարիքային միջակայքն այսօր ավելացել է, պատճառները պետք է ճիշտ հասկանալ և  ուղղորդել գործընթացը` ոչ մի դեպքում չփորձելով սահմանափակել դա, քանի որ այդ դեպքում պետության մեղավորի կերպարը լիովին կարդարացվի: Հեղափոխություններ լինում են հենց, ու միայն այդ դեպքում, այդպես եղավ Եգիպտոսում...

P.S. Ադրբեջանում ուսանողներին ստիպում են ջնջել facebook-ի իրենց էջերը, ոստիկանությունն էլ ծառայության է ընդունել հատուկ հաստիքներով իրավապահների, որոնք պետք է հետևեն քաղաքական գրառումներին ու զեկուցեն ղեկավարությանը:

Հայության գերխնդիրը` Զինանշանի վրա

Իսկ դուք գիտեի՞ք, որ Ֆլորենցիայի գլխավոր տաճարը կառուցված է ներկայիս Իտալիայում քրիստոնեություն տարածող հայազգի Մինասի աճյունի վրա, գիտեի՞ք, որ Եգիպտոսի երկու խալիֆներն ու առաջին վարչապետը հայեր էիր, կամ որ Բյուզանդիան ժամանակին հայկական դինաստիա է ղեկավարել, կամ որ Սիրիայի բանակում հայերը գեներալներ են ունեցել, կամ որ Պորտուգալիան երկիր է դարձել Գալուստ Գյուլբենկյանի հաշվին, գիտե՞ք, թե ովքեր են հայերը եղել Հնդկաստանում կամ Իրանում, դե Սինգապուրի մասին էլ չասեմ, այստեղ նույնիսկ երկրի խորհրդանիշն է հայի ձեռքի գործը:

Իսկ դուք չե՞ք մոռացել, որ Հայաստանը 22 տարի առաջ դեռ Խորհրդային Միության մասն էր, չե՞ք մոռացել, որ Հայաստանի Հանրապետությունը անկախացել է մի հսկա երկրից, անջատվել է փլուզվող համակարգից, որտեղ ձևը միշտ ճնշել է բովանդակությանը, կամ որ Հայաստանը այսօր ղեկավարող սերունդը ապրել է հենց այդ երկրում, կամ որ կրթություն ստացել է այնտեղ, մանկություն, պատանեկություն և նույնիսկ երիտասարդություն ապրել է այլ երկրում, դե Կոմկուսի ազդեցության մասին էլ չասեմ, այստեղ անդամագրվում էին նույնիսկ այն հայերը, որոնք մի օրում դարձան ազգայնականներ:

Առաջին պարբերությունը Հայկական Աշխարհն է, երկրորդը` Հայաստանի Հանրապետությունը: Անցած 22 տարում երկու Հայաստանները ավելի ուժեղ են բախվում  իրար, իրար չեն հասկանում: Գերխնդիրը մեկն է` ինչպես միացնել երկու` բոլորովին տարբեր Հայաստանները: Ես դեռ չգիտեմ, բայց գիտեմ, որ դա պետք է անել...

Միջազգային ներկա համակարգը ստեղծվել է ընդամենը տասնամյակներ առաջ, պետք չէ շրջապատող ներկան ընդունել որպես աքսիոմատիկ ճշմարտություն, մինչև Առաջին աշխարհամարտը մենք այլ աշխարհում էինք ապրում, այլ աշխարհում ենք ապրելու նաև վաղը:

Ու հենց վաղվա պետության տեսակի մասին է պետք մտածել: Անտանելի, ուղղակի զզվելի է անընդհատ սպասել, որ ինչ-որ տեղ, ինչ-որ բան ստեղծվի, որ մենք օգտագործենք, պետության նոր տեսակ ստեղծել կարելի է, ու դա պետք է մենք անենք...

Իսկ մինչև այդ, Հայաստանի զինանշանի Առյուծը կշարունակի թեքել հայացքը Արծիվից, նրանք իրար չեն հասկանում: 

P.S. Չի բացառվում, որ մոտ ապագայում «Երկիրը երկիր չի» անհեթեթ արտահայտությունը  շատ էլ խորափիլիսոփայական հնչի: Հայությանը «Երկրի» նոր համակարգ է անհրաժեշտ: 

«Ալիևագիտություն».զավեշտ, որի մասին պետք է մտածել

Ադրբեջանում նոր գիտություն են հիմնել` “Aliyevshunasliq”, այսինքն` ալիևագիտություն: Հեյդար Ալիևի կյանքը ուսումնասիրող «գիտությունը» հիմնվել է երկրի Գիտությունների Ակադեմիայի պատմության ինստիտուտի շրջանակներում: Զավեշտալի փաստի առաջին արձագանքը Ադրբեջանի բռնապետական լինելն է` «որդին աստվածացնում է հորը», բայց փաստը շատ ավելի խորը մտորելու առիթ է տալիս:

Մինչև միաստվածության հաղթարշավը, հեթանոս աշխարհում տարածության և ժամանակի ընկալման բոլորովին այլ համակարգ էր գործում: Մարդկանց շրջապատող աշխարհն ու իրադարձությունների զարգացման ընթացքը ցիկլային էր, ամեն ինչ ինչ-որ պահի սկսում էր կրկնվել, միաստվածությունը տվեց սկիզբ ու վերջ, աշխարհի ստեղծումից մինչև Ահեղ Դատաստան, սկզբի և վերջի համանման պատկերացնումները միաստվածային բոլոր կրոնների հիմքն են: Սկզբի և վերջի պատկերացումը միայն կրոնական խնդիր չէ, սկիզբ է պետք նաև ժողովրդին, ազգին, պետությանը. օրինակ` Հայկ Նահապետից մինչև 3-րդ հանրապետություն, կամ «Միշտ եղել ենք հզորների գերին, պայքարել ենք, անկախացել, ուռա...»: Բայց ինչ անել, երբ Հայկ Նահապետ չկա, երբ կրոնը չի կարող դեր ունենալ ու տալ սկզբի պատշաճ ընկալում, /որովհետև խորհրդային անաստվածությունից դեռ 20 տարի է անցել/, առանց սկզբի աշխարհը հեթանոսական է ընկալվում, ցիկլերով, ու դառնում է անհասկանալի մյուսների համար, հետևաբար սկիզբը պետք է ստեղծել: Սա Ադրբեջանում դժվար թե հասկանում են, ամեն ինչ բնազդով է արվում, բնազդով է նաև քարոզվում ատելությունը, դրա կարիքը շատ մեծ է...

Հայերս հարևան երկրի համար շատ կարևոր ենք, պատկերացրեք` աշխարհում հայ չկա, չկա Հայաստան և Արցախ. Ադրբեջանը մի քանի տարի հետո կդադարի գոյություն ունենալ, իսկ «ադրբեջանցի» չի լինի մի քանի ամսից: Ինքնության փնտրտուքները առանց թշնամու դատապարտված են: Եթե չկա սկիզբ, ընդհանուր պայքարի զգացում, ժողովուրդ չի ձևավորվում: Մենք այդ փուլն անցել ենք շատ վաղուց, հարևան երկրում գործընթացը սկսվել է 90-ականներին: Հեյդար Ալիևին գիտության ճյուղ դարձնելը սկիզբը գտնելու նրանց բնազդի հուսահատ դրսևորումն է, հայերից թշնամի դարձնելը նրանց` լավի ու վատի տարանջատման բնազդի` անհաջող արտահայտումը:

Ինքնության և աշխարհում իրենց տեղը գտնելու ամենօրյա խնդիրը հարևանների մոտ դեռ շատ երկար է շարունակվելու, այս ընթացքում հակամարտությունը ընդգծված միջքաղաքակրթական տեսք է ստանալու, Արցախ-Ադրբեջանից Աշխարհ-Ադրբեջան հակամարտության վերափոխումը մեր աչքի առաջ է տեղի ունենում, այս ընթացքում «սաֆարովներ», «ականջակտրումներ» ու «ալիևագիտություններ» դեռ շատ են լինելու.

P.S. Մոտակա տասնամյակներում KilDim մուլտֆիլմերը սցենարի անսպառ աղբյուր կունենան: 

նաևրԵ՞, թե՞ տեզայա՞Բ,

Հայելին հետաքրքիր բան է, աջը ձախ է, ձախը աջ, բայց ճիշտը սխալ չէ ու հակառակը: Կարսը շատ նման է Երևանի Արամի և Բյուզանդի փողոցներին, հայերի տներն այստեղ հեշտ է գտնել, 19-րդ դարի քարե կառույցներ, առանց առաստաղի, պատուհանի, ներսում ոչինչ չկա, բայց փայտե դուռն ամուր փակ է կողպեքով: Սև հումորն անպակաս էր, մեկը կատակեց, թե այս դուռը վերջին անգամ Սիմոն Վրացյանն է փակել ու գնացել, մյուսն էլ ասաց, որ Դրոն էլ մի հատ քաշել է, որ համոզվի, թե փակ է, երրորդ էլ ասաց, որ բանալին երևի դռան դեմի շորի տակ են պահել: Իրականում հենց այդպես էլ եղել է, փորձեցինք հիշել Հայաստանի տարածքում մի քաղաք, որը նույնպես բերդ ուներ, ինչպես Կարսը, Վանը, Բայազետը, չգտանք...

Անկեղծորեն, այսօրվա Հայաստանը բոլոր Հայաստանների մեջ լավագույնը դառնալու հնարավորություն ունի: Զգացե՞լ եք, որ մենք չենք հիշում այն զինվորների անունները, ովքեր ազերի դիվերսանտներ են սատկացնում, ֆիքսում ենք փաստը, ասում ենք հալալ ա տղեքին ու վերջ, 1920թ-ին նրանցից ամեն մեկը Անդրանիկ էր դառնում: Բանակ ունենք, սա Կարսի պաշտպանների բանակը չէ, էլ փախչող չկա նույնիսկ անհարմար դիրքերից: Այս մտքերով գալիս ենք Երևան ու տեսնում, որ Կարսի հայերի տները շատ չեն տարբերվում Երևանի նույնպիսի կառույցներից, այն տարբերությամբ, որ թուրքերը չեն էլ քանդում, որ մի բան կառուցեն:


Լրատվաշխատանք ունեցող մարդիկ կհասկանան, լուրերին չհետևելը մեծ հանգիստ է, բայց հետո զգում ես, որ մի բան էն չի, բացում ես հայրենական լրատվականների կայքերը, ու սկսվեց... Հարսնաքար, ծեծ, օլիգարխ, խայտառակություն...


Հայելին հետաքրքիր բան է, աջը ձախ է, ձախը աջ, բայց ճիշտը սխալ չէ ու հակառակը: 
Բայազետը Արարատի անմիջապես մյուս կողմում է, Բայազետից Արարատ գրեթե այնքան է, որքան Արարատից մեր սահման: Այս քաղաքում բացի ափսոսանքից ուրիշ բան զգալը դժվար է: Oտար մարդիկ հարազատ հողում, բնականաբար ցանկանում ես, որ այն կրկին լինի մեր երկրի մասը, մտածում ես, թե դրա համար ինչ է պետք, ինչպես է դա հնարավոր, կամ ինչու է անհնար: 

Հայելին հետաքրքիր բան է, աջը ձախ է, ձախը աջ, բայց ճիշտը սխալ չէ ու հակառակը: Բայազետում Մասիսները տեղերով փոխված են, բայց նույնն են: Ոչ մի հրեամասոնական անգլերեն խոսող դավադիր մեղք չունի, որ Բայազետը չի դառնա նավերԵ, ոչ մեկն էլ մեղավոր չի լինի, եթե հանկարծ մի օր Երևանը դառնա տեզայաԲ...

TwitTerroR

  Սոցցանցերը` որպես արևմուտքում 

իսլամի ադապտացման անուղղակի խթան

2003-04թթ. ից սկսած մեկը մյուսի ետևից ստեղծվեցին սոցիալական ցանցեր, որոնց օգտատերերի թիվը կարճ ժամանակահատվածում կտրուկ աճեց: Ամբողջ աշխարհում փոխվեց ինֆորմացիայի տարածման ոչ միայն արագությունը, այլ նաև որակը և բովանդակությունը: Միաժամանակ սոցցանցերն ու ինֆորմացիայի տարածման արագությունը խնդիրները լուծող մարմինների համար իսկական պատուհաս են դառնում: Այսօր կարելի է նկատել, թե որքան արագ և որքան շատ նախաձեռնություններ են ի հայտ գալիս սոցցանցերի միջոցով, ինչպիսի արագությամբ են խնդիրները բարձրացվում և պետական մարմիններից լուծում պահանջում: Բողոքն ու պահանջը կրում են հորիզոնական բնույթ, դրանք հիերարխիկ չեն, ինչպես այդ պահանջը բավարարող կառույցները, որոնք ուղղահայաց են: Այսինքն ճնշումն ու հակաճնշումը կառուցվածքային առումով այլևս հակասում են միմյանց: Եթե նախկինում կար խնդիր, ապա այն մուտք էր գործում պետական որևէ մարմին, մակագրվում էր ավելի բարձր մարմնին, մի պաշտոնյա ուղարկում էր բողոքը մեկ այլ կառույցում իր գործընկերին և այլն: Այսինքն խնդիրը բարձրանում էր ուղղահայաց և լուծումն էլ տրվում էր նույն կերպ: Այժմ սոցցանցերը կոտրել են այդ համաչափությունը, խնդիրը շատ ավելի արագ է ի հայտ գալիս, քան դրա լուծումը, պետական մարմինները չեն հասցնում դրանց ընթացք տալ, առաջանում է քաոս: Պահանջները բավարարելու համար ժամանակ է անհրաժեշտ, բայց պահանջները ավելանում են առանց լուծմանը սպասելու: Նշված խնդիրը ի հայտ է գալիս աշխարհի բոլոր երկրներում, որտեղ սոցցանցերի հանդեպ սահմանափակումներ չկան, այս փաստը շատ ավելի ծանր հետևանքներ է ունենում այն երկրներում, որտեղ իշխանությունները շարունակում են մնալ փակ, պահպանողական, ընդունակ չեն ժամանակի հետ ի հայտ եկող խնդիրներին լուծում տալ: Իսկ կոռումպացված և ոչ դեմոկրատական ճանապարհով իշխանություն ձևավորած ուժերի համար նշված երևույթը ընդհանրեպես սարսափելի հետևանքներ կարող է ունենալ:

Սոցցանցերը ստիպում են մշակել նոր համակարգ, որտեղ արագ հարցին կտրվի արագ պատասխան, այսինքն իշխանության հիերարխիկ բնույթը պետք է դառնա ավելի հորիզոնական: Օմմայան, Աբբասյան, նաև Oսմանյան կայսրությունների մեծ տարածքը և երկար ժամանակ դրա պահպանման ֆենոմենը բացատրվում է առաջին հերթին նրանով, որ յուրաքանչյուր մզկիթ իրենից ներկայացնում էր խնդիր բարձրացնելու և անմիջապես դրա պատասխանը ստանալու վայր, չկար բյուրոկրատիա, հարցերը ստանում էին իրենց պատասխաններն ավելի արագ, քան այսօր արևմտյան երկրներում: Oսմանյան կայսրությունը սկսեց փլուզվել, երբ ներդրեց կառավարման արևմտյան համարգ, ինչը օսմանյան կայսրության բնակիչների խնդիրները սկսեց ավելի դանդաղ լուծել: Իսլամական հասարակություն-իսլամական իշխանություն հարաբերությունը կատարելապես համապատասխանում է այն պահանջերին, որոնց առաջ այսօր կանգնած է արևմուտքը: Օքսֆորդի համալսարանի պորֆեսոր Տարիկ Ռամադանը մի առիթով հայտարարել է, որ հետընթաց ապրող արևմուտքի փրկությունն իսլամի մեջ է:[1] Իսլամը, հատկապես շիիզմը, խնդրին արագ արձագանքելու լավագույն հնարավորությունն է տալիս, սոցցանցերի առաջացրած քաոսին ի պատասխան արևմուտքը ունի նման գործիքի կարիքը: Եվ այսպես, խուսափելու համար օկուպացրու ուալլ-սթրիթը, այգին մերն է, կամ 99% կարգախոսներով ցույցերից ի հայտ է գալիս իսլամական մշակութային զինանոցից օգտվելու կարիք:

«Քաղաքակրթական գործընթացները հիմնականում կապված են քաղաքակրթական հոսանքի հետ, որը արտաքին աշխարհից ներթափանցում է հասարակություն` փոփոխելով վերջինիս կյանքը, ձեւավորելով նոր գործոններ, որոնք էական են դառնում տվյալ հասարակության համար, քանի որ ստեղծում են հասարակության ներսում այնպիսի կառույցներ, նորմեր եւ արժեքներ, որոնք թույլ են տալիս հեշտ ադապտացնել ներթափանցող տարրերը: Որոշ դեպքերում քաղաքակրթական հոսանքը իր հետ բերում է (եւ հենց դրանցով էլ ներկայանում է) մշակութային նորմեր եւ արժեքներ: Սակայն այդ նորմերի եւ արժեքների ադապտացումը տեղական միջավայրում անհնար կլինի, եթե այն նախապատրաստված չէ քաղաքակրթական արդյունքի թափանցմամբ»:[2]

Հետևելով այս բանաձևին` որպես քաղաքակրթական հոսանք ընդունենք եվրոպայում հայտնված մուսուլմաններին, իսկ որպես քաղաքակրթական արդյունքի թափանցման նախապատրաստություն` եվրոպայում մուսուլմանների հետ հաշտ գոյակցության համար անհրաժեշտ պայմանների ստեղծումը: Այսինքն, պայմանների ստեղծումը կլուծի եվրոպայում մուսուլմանների ադապտացվելու հարցը, միաժամանակ, որպես խնդրի հակառակ կողմ, այդ պայմանների ստեղծմամբ արևմուտքի պետության կառուցվածքը կդառնա ավելի հորիզոնական` լուծելով սոցցանցերի առաջացրած խնդիր-պատասխան հարաբերակցության տիրույթում ի հայտ եկած խառնաշփոթը: Իսկ ի՞նչ է նշանակում պայմանների ստեղծում: Ահա այստեղ է գալիս արևմուտքի և իսլամի ընդհանուր կարիքներից բխող խնդրի լուծումը,  քանի որ այն պայմանները, որոնք արևմուտքը պետք է ստեղծի իսլամի համար առաջին հերթին անհրաժեշտ են հենց իրեն, խոսքը իշխանությունը հորիզոնականացնելու մեջ է: Եվրոպայում հայտնված մուսուլմանը համալրում է ծայրահեղականների շարքերը, կամ էլ դառնում է միջավայրի համար ոչ ադեկվատ այն պատճառով, քանի որ չի կարողանում գտնել իր եսը, չի կարողանում գտնել, քանի որ արևմուտքում չկան իր մշակութային միջավայրի կողմից թելադրվող լավի-վատի, գեղեցիկի-տգեղի չափանիշները: Նույն Տարիկ Ռամադանը գրում է, որ եվրոպայում հայտնված մուսուլմանի խնդիրները հասկանալու համար անհրաժեշտ է խորությամբ ուսումնասիրել իսլամը, ոչ թե լսելով եվրոպական աշխարհընկալմանը խորթ իսլամական որևէ նորմի մասին` անմիջապես քննադատել այն:[3] Բացի այդ,  Ռամադանը նշում է, որ այսօր Գերմայիային անհրաժեշտ է չափազանց խորը գիտելիքներ ունենալ թուրքիայի պատմության մասին` նկատի ունենալով, որ գերմանիայում միլիոնավոր թուրքեր են ապրում, այսինքն ադապտացման համար պետք է խորությամբ ճանաչել ադապտացվողին:

Եվրոպայում, հասնելով իսլամի ճանաչման այդ խորությանը, կարելի է պետական կառավարման համակարգը վերափոխել` դարձնելով ավելի հորիզոնական-ցանցային, որտեղ եվրոպացին կունենա պետության հետ առնչվելու իր տարբերակը, մուսուլմանը` իր, ընդ որում մուսուլմանի համար պետության հետ ունեցած բոլոր խնդիրների պատասխանները նա կստանա մոտակա մզկիթում: Բազմամշակութային նոր հասարակության և դրան համապատասխան պետական համակարգի հորիզոնականացման պայմաններում ադապտացման խնդիրը կարող է լուծվել:

Իշխանության հորիզոնականացումը, որն իսլամական մշակութային արդյունք է, արևմուտքում կիրառվելու դեպքում կհանգեցնի իսլամ-արևմուտք հարաբերությունների հավասարությանը, այսինք այն, ինչը կօգնի մուսուլմանին գտնել իրեն եվրոպայում, միաժամանակ կվերացնի եվրոպացու համար սոցցանցերի առաջացրած քաոսի հետևանքները: մշակութային նման համագործակցության հետևանքով մուսուլմանը եվրոպայում կընկալվի բոլորովին այլ կերպ, քանի որ եվրոպացին նրան կդիտարկի որպես իր խնդիրները լուծելու հնարավորությունը իր հետ բերած մարդու, ոչ թե եվրոպական համակարգի համար անընդունելի ապրելակերպ վարող օտարի:

---

[1] http://www.dw.de/dw/article/0,,1696386,00.html

[2] http://168.shahumyanmedia.net/2009/07/30/ Դավիթ Հովհաննիսյան «Անոտացիա»

[3] http://www.dw.de/dw/article/0,,1696386,00.html